زوال‌اند ، و گاهى با آن تقاطع مىكند . و تقاطع بدين سبب است كه خط نصف النهار مانند دائرهء نصف النهار از دو قطب جغرافيائى مىگذرد ، و اين خط همواره ثابت است زيرا كه دو قطب جغرافيائى ثابت‌اند ، اما خط ديگر كه عقربه مغناطيسى مفروض است همواره در سطح دائره نصف النهار نيست زيرا كه از دو قطب مغناطيسى شمال و جنوب مىگذرد ، و قطب مغناطيسى گاهى از قطب جغرافيائى فاصله مىگيرد ، لذا عقربهء مغناطيسى با خط نصف النهار تقاطع مىكند ، و بايد دانست كه دو قطب مغناطيسى يك‌جا ثابت نيستند ، بلكه ميدان چرخش و نوسان دارند . و اين ميدان مغناطيسى از اسرار طبيعت موجب اعجاب است ، و در كتب مربوطه درباره آن مطالبى مذكور است . و محل شمال مغناطيسى در نقطه‌اى در حوالى شمال كشور كانادا است . 2 - و آن‌كه گفته است : « و اين به واسطهء ميل طبيعى مغناطيس است . . . » ناظر به عبارات جام‌جم است كه گويد : در كتاب هيدن در باب مغناطيس چنين نوشته است كه « استرميوس » در كتاب خود در تاريخ وقايع سال يكهزار و ششصد و هشتاد و دو مسيحى مطابق يكهزار و نود و سه هجرى چنين نوشته است كه : « التارف » چنين گفته است كه قوت جاذبهء مغناطيس را هيچ كس درست معلوم نكرده است ، و كسى كه كاشف اين سرّ باشد به ما معلوم نگشته است ، و ليكن آن كسى كه خاصيّت حركت او را از هر سمت به جانب قطب شمال استنباط كرد « راجر بكان ايلچستر » بود كه در « سامرست شيئر » مسكن داشت ، و در هفدهم جون يكهزار و دويست و نود و چهار مسيحى مطابق ششصد و نود و سه هجرى در اواخر رجب سال مزبور وفات كرده است . و اهل ايتاليا مادهء او را از مادهء فولاد و آهن دانسته‌اند . و از آن‌كه اختلاف او دائم به يكسان نيست « هوى ليوس پيستل » مكشوف